OM start onderzoek naar seksistische 'grietenlijst' die rondgaat onder studenten: 'Smaad en laster'

Het pand van het Utrechtsch Studenten Corps.
Het pand van het Utrechtsch Studenten Corps. © RTV Utrecht / Peter Knieriem
Utrecht - De Utrechtse studentes die door leden van het Utrechtsch Studenten Corps (USC) in een seksistische PowerPoint-presentatie zijn gezet, zijn mogelijk slachtoffer van smaad en laster. Dat zegt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die slachtoffers adviseert om aangifte te doen. Het OM wil daar niet op wachten en start al een onderzoek.
Op de zogeheten 'grietenlijst' worden dertig studenten van UVSV beoordeeld op hun seksuele prestaties. Er heerst verdriet onder de slachtoffers. Volgens hulporganisatie Helpwanted is dat ook niet zo gek: de gevolgen van online misbruik kunnen namelijk net zo heftig zijn als offline misbruik.
"Heftig nieuws", noemt Nikki Lee Janssen van Helpwanted het incident. De organisatie zet zich in tegen online grensoverschrijdend gedrag en spreekt dagelijks met slachtoffers. Situaties waar ongevraagd gegevens worden gedeeld komen vaak voor. Bij het corps was het een PowerPoint-presentatie, op sociale media komt het ook voor dat er lijsten met namen rondgaan.
In 2023 vroegen ruim 5500 mensen via chat, telefoon of e-mail advies aan Helpwanted. Waar in de media vaak verhalen over jongeren naar buiten komen, ziet de organisatie mensen van alle leeftijden aankloppen, zegt Janssen.
Een gebeurtenis zoals bij het corps blijft choquerend, vindt Janssen. "Het lijkt gewoon niet te stoppen." Waarom doet iemand zoiets? Janssen denkt dat daders geen idee hebben wat ze aanrichten.

Wat is er gebeurd?

In de Utrechtse studentenwereld circuleert een PowerPoint-presentatie met studenten van de sociëteit van de Utrechtsche Vrouwelijke Studentenvereeniging (UVSV). Deze is gemaakt door leden van het Utrechtsch Studenten Corps (USC).

Onder de noemer ‘Grietenpresentatie jaartje 23’ zijn de vrouwen ingedeeld in twee groepen. De eerste groep bestaat uit vrouwen die bij de makers in de smaak vallen, de vrouwen in de tweede groep worden 'draken' genoemd.

Volgens UVSV is er geen sprake van een incident, maar van een patroon. "Op een aantal studentenverenigingen is seksisme en machocultuur nog steeds de norm. Dit onacceptabele gedrag moet stoppen."

"De presentatie die circuleert en de vrouwonvriendelijke teksten die daarin staan zijn ronduit schokkend en gaan alle perken te buiten", laat burgemeester Sharon Dijksma in een reactie weten.

De Hogeschool Utrecht noemt de situatie "pijnlijk en zeer verwerpelijk".

Het Utrechtsch Studenten Corps zelf reageerde eerder vandaag al en spreekt van "een walgelijke actie". De verantwoordelijke leden zijn voorlopig geschorst en mogen niet mee op skireis.

Schuld en schaamte

Vrijwel elk slachtoffer heeft in bepaalde mate last van schuld- en schaamtegevoelens, zegt Janssen. Het online grensoverschrijdend gedrag werkt vaak door in het 'offline' leven van de slachtoffers. Ze zijn bang ermee geconfronteerd worden, raken eenzaam. "Ze gaan minder vaak naar buiten, missen het sociale aspect steeds vaker. Je ziet vaak dat mensen gaan piekeren. Soms raken mensen depressief, zelfs suïcide komt voor. "Dat horen we helaas heel vaak."
"Eigenlijk zijn de volgen van online misbruik zoals in deze situatie net zo heftig als offline misbruik", concludeert Janssen.

Spreek je uit

Ook moeten we elkaar vooral aanspreken op ongewenst gedrag, vindt Janssen. Het Corps staat in elk geval een "stevig gesprek" met de Universiteit Utrecht en Hogeschool Utrecht te wachten, laten de onderwijsinstellingen weten. De HU en UU zullen aansturen op "krachtige maatregelen om dergelijke excessen te voorkomen".
Ook burgemeester Sharon Dijksma gaat de vereniging aanspreken. "Ondanks dat er veel aandacht is voor het probleem en de vereniging afstand van de presentatie neemt, laat de situatie zien dat de beoogde cultuurverandering onder studentenverenigingen nog ver te zoeken is", zegt de burgemeester.
Dat blijkt uit het feit dat de Utrechtsche Vrouwelijke Studentenvereniging de presentatie geen incident maar een patroon noemt. "Op een aantal studentenverenigingen is seksisme en machocultuur nog steeds de norm. Dit onacceptabele gedrag moet stoppen."
Iets waar Janssen ook op hoopt. "Ik hoop dat we ooit in een maatschappij leven waarin we dit allemaal niet meer doen en dat mensen op durven staan voor slachtoffers en zeggen: dit is niet oké."

Doxing

Het is zelfs de vraag of er sprake is van een strafbaar feit. Sinds begin dit jaar is doxing, het verzamelen of delen van andermans persoonsgegevens om die persoon te intimideren, strafbaar. Volgens Janssen zijn mensen zich daar vaak nog niet van bewust.
De situatie bij het Utrechts Studenten Corps gaat in ieder geval verder dan privacyschending, laat de Autoriteit Persoonsgegevens desgevraagd weten. "Er lijkt sprake van een strafrechtelijk vergrijp: smaad, laster. Slachtoffers kunnen bij ons een klacht indienen vanwege privacyschending, maar in dit geval adviseren wij eerst aangifte te doen bij de politie."
Het OM heeft aan RTV Utrecht laten weten sowieso onderzoek te gaan doen naar het incident, ook zonder aangiftes.