Einde aan zwerftocht voor deze stapel stenen met historische waarde

© RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
Utrecht - Een onderdeel van het oude Johannieterklooster, dat lang in Leidsche Rijn op een rotonde stond, gaat terug naar het Vredenburg. Maar eerst moet het gerestaureerd worden. Daarmee komt een einde aan een zwerftocht van bijna vijftig jaar.
Het is een vreemd gezicht, op een oude parkeerplaats van de Jaarbeurs staat achter een hek met prikkeldraad, een stapel stenen. Als je beter kijkt en al decennia in Utrecht woont, dan herken je de stapel. Die stond namelijk lang op het Vredenburg, bij de ingang van het oude Muziekcentrum. Toen de schepping van architect Hertzberger verbouwd werd tot muziekpaleis Tivoli Vredenburg, moest de berg stenen weg.
Tekst loopt door na de afbeelding
© Rob van der Lingen
De Johannieters waren ridders. De internationale orde werd in de 11e eeuw opgericht ter verzorging en bescherming van pelgrims. In Utrecht bouwden ze een klooster op de plek die we nu Vredenburg noemen. Dit Catharijneconvent lag op een strategisch belangrijke plek, en dus moesten ze rond 1528 verkassen, ze begonnen opnieuw op de Lange Nieuwstraat.

Trijn van Leemput

Hun klooster werd grotendeels gesloopt om plaats te maken voor de dwangburcht Kasteel Vredenburg. Onderdelen van het klooster bleven bewaard. Ook Kasteel Vredenburg had niet het eeuwige leven. In 1577 werd het na een oproer van de Utrechters, onder aanvoering van Trijn van Leemput grotendeels gesloopt, maar pas in 1919 verdween het laatste zichtbare deel.
In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw kreeg Hoog Catharijne gestalte, net als Muziekcentrum Vredenburg. Bij de bouw in 1976 kwamen de fundamenten van Kasteel Vredenburg weer aan de oppervlakte. Toen werd ook het fragment van het Johannieterklooster ontdekt. Dat werd uit de grond gehaald en permanent tentoongesteld op het Vredenburg.
Dit deel van tufsteen is eigenlijk het oudste gedeelte van het hele element. Het is van de kerk van de Johannieters
Hugo van Milt - restaurateur
De geschiedenis blijft zich herhalen, want ook Muziekcentrum Vredenburg had niet het eeuwige leven. In 2008 moest het fragment plaatsmaken, want het Muziekcentrum werd Muziekpaleis. Het fragment verhuisde naar een rotonde in Leidsche Rijn.
Tekst loopt door na de afbeelding
© Hugo van Milt
Tot vorig jaar, want nu gaat het fragment terug naar het Vredenburgplein, bij de Hollandsche Toren. Op die plek krijgt Tivoli een nieuwe ingang. Voordat het zijn nieuwe plek krijgt, moet het fragment van het Johannieterklooster eerst gerestaureerd worden.
Tekst loopt door na de afbeelding
© RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
Daarvoor staat het fragment nu bij de Jaarbeurs. Hugo van Milt is de restaurateur. Met passie vertelt hij over de klomp met stenen. Die bestaat uit twee delen. "Dit deel van tufsteen is eigenlijk het oudste gedeelte van het hele element. Het is van de kerk van de Johannieters", vertelt hij over het deel dan in de 11e eeuw is gebouwd. "Later is de kerk een stuk uitgebreid en is er met dit metselwerk tegenaan gebouwd." Van Milt legt uit dat er twee verschillende stijlen zijn gebruikt. "Dit was de Romaanse stijl en hier gingen ze over naar een Gotische stijl."
In 1976 is een groot betonnen voet aan het fragment toegevoegd. Dat gaat Van Milt er vanaf zagen. Daarnaast blijkt de mortel niet meer te werken. Mortel houdt de stenen bij elkaar, tegenwoordig doen we dat met cement, maar dat was destijds niet het geval.
Tekst loopt door na de afbeelding
© RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
Als Van Milt een steen beetpakt om te laten zien wat er aan de hand is, trekt hij moeiteloos die steen uit de muur. En toch wordt hij enthousiast. "Vroeger werd mortel van schelpenkalk gemaakt. En er werd veel minder goed gebrand. Als je dan zo'n mortel uit elkaar haalt dan zie je hier gewoon nog een schelp. En dat is een schelp van achthonderd jaar geleden, die dan nog helemaal in z'n geheel in het element zit."
Behalve de betonnen voet heeft Van Milt ook een deel van het fragment afgebroken, dat bouwt hij later weer op. Met nieuwe mortel, maar met originele stenen wordt dan een vlakke zijkant gemetseld. Het moet het fragment 'hufterproof' maken. "Als het straks op het Vredenburg staat, is het natuurlijk niet de bedoeling dat kinderen en jongeren er op gaan klimmen." En ook moeten alle stenen weer muurvast komen te zitten.
Tekst loopt door na de afbeelding
© RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
Binnenkort verdwijnt het fragment onder een tent, en dan begint het werk pas echt. Voor de zomer moet de restauratie afgerond zijn. Dan komt er een dikke vrachtauto met een dieplader, die het loodzware fragment naar het Vredenburg brengt. Het fragment komt na een reis van bijna vijftig jaar door de stad, eindelijk weer thuis.