'Huisje van Mien' rijp voor de sloop na politiek gepingpong en jarenlange besluiteloosheid

Het Huisje van Mien in 2019
Het Huisje van Mien in 2019 © RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
Utrecht - Het monumentale Huisje van Mien bij de Utrechtse Veilinghaven is rijp voor de sloop. Dat blijkt uit stukken die RTV Utrecht heeft opgevraagd bij de gemeente. Zowel de buitenkant, het dak, de muren en het interieur zijn alleen nog met rigoureus ingrijpen te redden.
De schade is ontstaan doordat er circa vijfendertig jaar nauwelijks onderhoud is gepleegd. Sinds 1997 is de gemeente eigenaar van het pand, toen was er al achterstallig onderhoud. Het pand stond op de nominatie om gesloopt te worden, maar na acties van belangengroepen bleef het gespaard en werd het een monument.

Dik dossier

Met een beroep op de Wet Open Overheid heeft RTV Utrecht alle correspondentie opgevraagd rond het Huisje van Mien. De belangrijkste redenen dat het huis verkrot, zijn ambtelijk gedoe en politieke besluiteloosheid, zo blijkt uit de stukken. Maar ook de bewoners spelen een belangrijke rol.
Het Huisje van Mien, ook bekend als de 'Hovenierswoning', is gebouwd rond 1875. Ten westen van de stad ligt dan een tuinbouwgebied. Een eeuw geleden verandert het gebied ingrijpend, het Merwedekanaal en havens worden gegraven. Er komen veilingen en bedrijvigheid. In 1927 verliest het huis zijn functie als hovenierswoning en verbouwt tuinder De Groot het. Later neemt de Jaarbeurs het gebied over en komt er een woonwijk.
Tekst loopt door na de foto
© Het Utrechts Archief
Mien de Groot, de dochter van de tuinder, verkoopt het huis in 1997 aan de gemeente, ze mag er blijven wonen tot aan haar dood. Mien overlijdt in 1998. De bedoeling is het pand te slopen, om ruimte te maken voor de verbreding van de Van Zijstweg, waar een HOV-busbaan moet komen. Maar na een korte leegstand wordt het huis in 2000 gekraakt.
Tevens is de woning erg bevuild en wordt het niet als 'goede huisvader' bewoond
Een Utrechtse ambtenaar in mei 2022
De gemeente maakt afspraken met de krakers, ze mogen er blijven wonen. In 2012 worden die afspraken vastgelegd in een bruikleenovereenkomst. De bewoners betalen geen huur. Het pand bevindt zich dan volgens de overeenkomst 'in goede staat'. Vastgelegd wordt dat de gemeente "niet gehouden is enig onderhoud aan het in bruikleen gegevene te verrichten." En alle onkosten komen voor rekening van de bewoners.
In de praktijk gebeurt het tegenovergestelde. De bewoners plegen geen onderhoud en als een gevaarlijke situatie ontstaat, bijvoorbeeld omdat het dak dreigt in te storten, of het balkon verrot is, herstelt de gemeente de problemen.
Tekst loopt door na de foto's
Uit foto's die de afgelopen jaren in het huis gemaakt zijn, blijkt het er een rommeltje, kamers liggen vol met plastic zakken en los materiaal. Een onderzoeksbureau maakt in mei 2022 foto's van muren en een douchegordijn vol groene en zwarte vlekken: "Veel schimmel in de badkamer, bewoners gebruiken deze nog wel!!" In hetzelfde jaar schrijft een ambtenaar aan de projectleider: "Tevens is de woning erg bevuild en wordt het niet als "goede huisvader” bewoond. Wil jij de bewoners hier op aanspreken en een afspraak met hun maken?"
Het pand is dan al lang rijp voor de sloop blijkt uit de stukken. In augustus 2018 schrijft een Utrechtse ambtenaar aan een collega: "Slopen is van de baan ondanks dat het pand inmiddels qua onderhoudsstaat hier niet ver vandaan zit." In 2020 wordt een concept-brochure geschreven, daarin staat: "De bouwkundige staat van de woning is slecht te noemen." Weer twee jaar later is onderhoud onmogelijk en alleen vervanging nog een oplossing. "Al jaren hebben wij geen goedkeuring gehad om onderhoud te mogen uitvoeren omdat het pand afgestoten zou worden. Inmiddels zijn zeer veel elementen niet meer op onderhoudsniveau 3 maar meer richting 6 oftewel vervanging."
Aannemer IJbouw wil in augustus 2022 zijn handen er niet aan branden: "Bijgaand ontvang je de gemaakte foto's van dit pand, het onderhoud hieraan is zwaar achterstallig. Voor ons is het niet mogelijk om hier een goede offerte voor te maken."
De gemeente kocht het pand om te slopen. Bij het huisje was te weinig ruimte voor een busbaan en verbreding van de weg. In 2016 wordt duidelijk dat de weg minder breed hoeft te worden en kan het huis gespaard blijven. Het wordt tot monument verklaard. De gemeente wil dan van het pand af. Er zijn drie mogelijkheden, het zou een woning kunnen worden, of horeca of een maatschappelijke functie kunnen krijgen. Dan volgt een stevige woordenwisseling tussen ambtenaren, over tal van details. In eerste instantie blijkt de woning ongeschikt voor bewoning, omdat de weg er vlak langs loopt. Later komt de gemeente daar op terug, en blijkt het pand toch geschikt als woning.

Ietwat geïsoleerd

De politiek en de buurt willen een maatschappelijke functie. Dat valt af omdat er weinig mensen in de buurt wonen, de gemeente noemt dat zelf 'ietwat geïsoleerd'. Ook zou het opknappen en onderhouden van het pand voor maatschappelijke instellingen te duur zijn. De ambtelijke discussie over de functie duurt jaren. Uiteindelijk valt de keuze op horeca.
Het pand is aangekocht door de 'afdeling Ruimte', die de HOV-baan aanlegt. 'Ruimte' beheert geen vastgoed, dat doet de afdeling UVO. Als het pand verkocht gaat worden, wil Ruimte het geld hebben. Maar Ruimte voelt zich niet verantwoordelijk voor het beheer en de verkoop. In 2018 verzucht een ambtenaar: "Ik zou het op prijs stellen als dit politieke ge-pingpong stopt en wij tot uitvoering over kunnen gaan."
Tekst loopt door na de foto
© RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
In 2017 komt Bastiaan Staffhorst, samen met anderen, met een plan, hij wil onder andere een distilleerderij in het pand vestigen. Een deel van de ambtenaren keert zich tegen het plan, zij vinden dat het huisje openbaar moet worden aanbesteed omdat dat meer geld oplevert. Het mag dus niet 'onderhands' aan Staffhorst worden verkocht. In een stafnotitie schrijft men: "December 2017 heeft de stuurgroep verkoop gemeentelijke panden negatief geadviseerd op het advies van het Gebiedsteam ZuidWest om de locatie rechtstreeks te verkopen aan initiatiefnemer Staffhorst."

Terug kopen

In 2017 wil een ambtenaar het pand liever slopen. "Het pand hoeft niet meer weg voor HOV-baan, maar komen er straks mogelijk andere modaliteiten die ruimte vragen?" schrijft hij. "Zou jammer zijn als we over 5 of 10 jaar ons toch weer in allerlei bochten moeten wringen, of voor veel geld een gerenoveerd pand moeten terugkopen."
Na veel gesteggel gaat eind 2019 de kogel door de kerk. Het Huisje van Mien zal openbaar worden aanbesteed als horeca-locatie. In januari 2020 ligt er een concept document met daarin de voorwaarden. Daarin staat dat de koper nagenoeg niets aan het interieur mag veranderen. Een nieuwe keuken moet buiten het pand komen.
Zodoende kan de stichting het gebouw tenminste kostenneutraal handhaven
Stichting behoud Huisje van Mien
En dan slaat corona toe. Het pand wordt niet openbaar aanbesteed. Daarna begint de hele ambtelijke discussie over het pand opnieuw.

Graag gratis

In de loop der tijd zijn er meerdere partijen geweest die belangstelling toonden voor het pand, twee van hen komen met een uitgewerkt plan. De stichting 'Behoud Huisje van Mien' blijkt ingeschreven op het adres van het huisje zelf en staat dus op naam van de bewoners. De stichting stelt voor om er een 'huiskamer & activiteitencentrum' van te maken. De stichting wil dat de gemeente het pand aan ze geeft. "Zodoende kan de stichting het gebouw tenminste kostenneutraal handhaven", schrijft ze.
In mei 2017 komen de stichting Utrecht Made en Bastiaan Staffhorst met hun plan. In het pand moet ruimte komen voor een distilleerderij, een proeflokaal met streekproducten, en een plek voor poëzie. Ook komt er een tuin met fruitbomen.
Tekst loopt door na de foto
© RTV Utrecht / Marc van Rossum du Chattel
Uit de stukken blijkt dat Staffhorst lang aan het lijntje wordt gehouden. Hem wordt niet verteld dat er veel weerstand tegen zijn plan is. Ook werkt hij voor een woningcorporatie. Een ambtenaar schrijft: "De initiatiefnemer is ook adviseur/strateeg vanuit Mitros. Hier moeten we voorzichtig mee zijn. Hoe maken we hem exclusief?"
Staffhorst vindt nog steeds dat het plan goed zou passen. Voor zichzelf ziet hij geen rol meer: “Mijn huidige functie gaat momenteel niet samen met het ontwikkelen van het Huisje van Mien", zegt hij anno 2024. De stichting Utrecht Made zou zijn rol als aanjager van het plan kunnen overnemen.

Reactie bewoners

Op de redactie is een anonieme reactie binnengekomen, nadat de huidige bewoners het artikel vooraf was voorgelegd. “We zijn nogal geschrokken van het door jou te publiceren bericht. De woning gaat ons na aan het hart en herkennen ons niet in het geschetste beeld.” De bewoners bestrijden dat het huis vervuild is en vinden dat ze er wel als een ‘goede huisvader’ mee omgaan. Ook geven ze aan dat zij wel onderhoud plegen: “…maar met dien verstande dat zij (de bewoners, red.) leven met de onzekerheid van een opzegtermijn van twee maanden in een pand dat gesloopt gaat worden, hierdoor zijn er geen diepte-investeringen gedaan.” Ondanks dat de KvK melding maakt van een opgeheven stichting Behoud Huis van Mien, bestrijden de bewoners dat die bestaan heeft. Ook ontkennen ze dat het pand gekraakt is geweest.

Reactie gemeente

In een reactie bevestigt de gemeente dat het pand in eerste aanleg gesloopt zou worden. Toen dat van de baan was werd een andere bestemming gezocht. "Mede door de coronapandemie heeft dit proces langer geduurd dan verwacht", schrijft een woordvoerder. "Vanuit het huidige coalitieakkoord 2022-2026 wordt nu anders aangekeken tegen de verkoop van gemeentelijk vastgoed. Bij verkoop gunnen we niet op de hoogst geboden prijs alleen, maar kijken we ook naar de grootste maatschappelijke meerwaarde. Momenteel wordt onderzocht op welke wijze dit proces in gang wordt gezet, rekening houdend met de cultuurhistorische waarde." Uit de openbaar gemaakte stukken blijkt niets over een veranderd verkoopbeleid van de gemeente. De gemeente gaat niet in op de constatering dat het pand inmiddels rijp is voor de sloop.