Mohamed was berucht in Overvecht, nu behoedt hij jongens voor de criminaliteit: 'Wáár je opgroeit maakt zoveel uit'

Schrijver Hugo Verkley (links) schreef een boek over het leven van Mohamed Hedi
Schrijver Hugo Verkley (links) schreef een boek over het leven van Mohamed Hedi © RTV Utrecht / Evie Westland
Utrecht - Loop met de 31-jarige Mohamed Hedi door Overvecht en hij wijst aan waar hij eens een steen door een ruit gooide, waar hij de de politie te snel af was, waar hij achtervolgd werd na een drugsdeal en waar gestolen scooteronderdelen liggen. Een leven dat inmiddels achter hem ligt: inmiddels helpt Mohamed de gemeente Utrecht om jongeren zoals hij vroeger was op het rechte pad te krijgen (en houden) en werkt hij als personal trainer in Laren.
Het is 13.00 uur geweest en de moskee stroomt leeg. Het vrijdagmiddaggebed zit erop. Alle jongens van zijn leeftijd begroeten Mohamed. "Heb je nog drugs bij je", roept een van hen. "De namen van deze jongens moet je opschrijven, dit zijn de grootste boeven", lacht hij. "Nee grapje hoor, ze zijn met pensioen."
Om de haverklap komt Mohamed bekenden tegen, als hij met schrijver Hugo Verkley door de wijk wandelt. Het is een duo dat je niet per se samen in Overvecht verwacht: de lange Hugo, blond halflang golvend haar, nette donkerblauwe jas met daaronder een dito spijkerbroek en schoenen. En dan Mohamed, volledig in het zwart gestoken: hoodie, joggingbroek, sneakers en bomberjack. De een groeide op in een overwegend witte wijk in Bodegraven - "het ergste kattenkwaad dat ik uithaalde was belletje lellen en je dan verstoppen" – de ander leerde al op jonge leeftijd de regels van de straat.
Hugo en Mohamed.
Hugo en Mohamed. © RTV Utrecht / Evie Westland

Kat- en muisspel

Toch brachten ze de afgelopen tijd veel tijd hier samen door. Verkley schreef een boek over het leven van Mohamed: Van de straat – Hoe Mohamed H. Mohamed Hedi werd. Samen bezochten ze veel van de plekken waar Mohamed een verleden heeft.
Zoals het huis waar hij een steen door de ruit gooide, omdat hij racistisch werd bejegend door de bewoner. In geuren en kleuren vertelt Mohamed hoe hij en zijn vrienden de politie te snel af waren na zulke gebeurtenissen.
"Het politiebureau is daar", wijst hij richting de Kaap Hoorndreef. "Dus we wisten dat ze van die kant kwamen. Dus dan gingen we hier het steegje in en dan wisten we: zij komen van links, dus wij moeten naar rechts. Maar later, als je ouder wordt, moet je meer psychologisch nadenken. Zo van: je moet nu júíst naar links gaan, want zij verwachten dat je naar rechts gaat. Die keuze moet je dan durven maken. Echt een kat- en muisspel."
Het steegje waardoor Mohamed vroeger vluchtte is inmiddels afgesloten met een hek.
Het steegje waardoor Mohamed vroeger vluchtte is inmiddels afgesloten met een hek. © RTV Utrecht / Evie Westland

Vooroordelen

Hij vertelt het allemaal met een brede lach. Het wás soms ook gewoon leuk. Brutaal zijn, de politie te slim af: het gaf hem een kick. Toch stopte hij ermee, omdat hij inzag dat het hem niets bracht. Daar was de geboorte van zijn dochter voor nodig. "Ik heb zo vaak in detentie gezeten. Soms zag je daar dan nog vaders die hun kinderen nooit zagen opgroeien. Dat wilde ik niet voor mijn kinderen. Je mist zoveel als je er niet bent."
Makkelijk was het niet, uit de criminaliteit stappen. Zeker niet omdat de verleiding van het snelle geld alomtegenwoordig is. Nog steeds, zo wordt al snel duidelijk als een witte Audi met twee jonge, grijnzende inzittenden keihard langsscheurt. "Maar", zegt Hugo peinzend, "het kan toch ook gewoon dat ze een goedbetaalde baan als accountant hebben? Dat dit een vooroordeel is van ons."
Mohamed is even stil. Begint dan te lachen. "Denk het niet man."
Als ik met mijn voetbalvrienden van Kampong uitga, kom ik er als enige niet in
Mohamed Hedi
Niet dat vooroordelen niet bestaan; hij krijgt er zelf vaak genoeg mee te maken. Nooit mag hij een kroeg in Utrecht in, vertelt hij bijna onverschillig. "Laatst weer, ging ik met mijn voetbalvrienden van Kampong – allemaal witte jongens – uit, en dan mag ik er als enige niet in."
Een poos geleden besloot hij: het maakt niet uit wat er gebeurt, vanavond ga ik hoe dan ook ergens naar binnen. "En ja hoor, de portier zei al gelijk: 'Nee sorry jongens, vanavond niet.' Ik zei dat hij de politie maar moest bellen, dat ik niet wegging voordat hij uit kon leggen waarom ik er niet in mocht. Als ik nou dronken was, of agressief. Maar mijn enige misdaad was dat ik een drankje wilde drinken met mijn vrienden. Die avond had hij aan mij echt de verkeerde. Ik zei tegen de portier dat ik bij de gemeente werkte, dat ik dit ging aankaarten. Dit kan gewoon niet meer in deze tijd. Uiteindelijk mocht ik erin. En de grap is: nu word ik in diezelfde kroeg nooit meer geweigerd."
'Kijk, dit is het zadel van een gestolen scooter, hier zit het serienummer. Dat is hier gedumpt en de rest is doorverkocht.'
'Kijk, dit is het zadel van een gestolen scooter, hier zit het serienummer. Dat is hier gedumpt en de rest is doorverkocht.' © RTV Utrecht / Evie Westland

Positieve rolmodellen

Word je een crimineel door ervaringen als deze of door de omgeving waarin je opgroeit? Het is een vraag die centraal staat in het boek. De positieve rolmodellen in Mohameds leven waren misschien op één hand te tellen, slechte voorbeelden waren er veel vaker. "Ik werk nu in Laren. Daar zeggen ze: ken je Theo? Die doet vmbo, écht erg. Hier is het andersom. Dan zeggen ze: ken je Achmed? Die doet vwo, wát een sukkel. Het maakt gewoon uit of je hier opgroeit of daar", zegt Mohamed.
Maar dat ontslaat iemand niet van zijn eigen verantwoordelijkheden. Hét bewijs dat je prima kunt opgroeien in een wijk als Overvecht zonder dat je daarvoor op het slechte pad hoeft te belanden, rijdt even later langs: zijn jeugdvriend Imad Najah. Hij maakte carrière als voetballer en speelde onder meer voor PSV.
Het is iets wat voor Mohamed misschien ook was weggelegd, het talent ervoor had hij. "Maar", zegt Hugo, "Imad had een vader die hem iedere dag naar Eindhoven bracht voor de training van PSV. Mohamed heeft een hele lieve vader, maar hij was wel minder aanwezig in zijn jeugd. Ik wil niet zeggen dat dat de enige verklaring is dat de ene het wel maakt, en de ander niet. Maar ik denk wel dat het meespeelt."

21 miljoen euro

De gemeente Utrecht investeert veel in Overvecht, onder meer om te voorkomen dat jongens als Mohamed in de criminaliteit belanden. Eerder deze maand werd bekend dat ook het Rijk veel geld vrijmaakt: in totaal 21 miljoen euro om de veiligheid op straat te verhogen en armoede in de wijk te verminderen. Wat zou Mohamed doen met zo'n bedrag?
"Lekker met Hugo naar de Malediven", lacht hij. "Cocktail erbij. En daarna 6 miljoen teruggeven. Met de rest van het geld: woonvoorzieningen regelen. Geen gewone huizen, maar woningen met zorg erbij. Ik zeg je eerlijk, als ik dat met zo'n geldbedrag kon regelen, haalde ik zo dertig mensen uit de criminaliteit. Mensen roepen altijd: zoveel geld naar die wijk. Maar wat denk je dat een dag in de gevangenis kost? Dat is zo drie- tot vierhonderd euro per dag. Dan kun je wel tegen zo'n investering zijn, maar als er daardoor mensen niet in de criminaliteit belanden, levert het uiteindelijk veel meer op."
Het boek Van de straat – Hoe Mohamed H. Mohamed Hedi werd is in alle boekwinkels te koop voor 22,95.