Bang voor een burnout? Utrechtse psycholoog legt feit en fabel uit

© Microbiz Mag / Flickr
Utrecht - Het welzijn van je mensen is het welzijn van je organisatie, het zou op een tegeltje kunnen in het kantoor van psycholoog Wouter Vrooland. Werkgever en werknemer kunnen elkaar alleen maar sterker in de aanpak en vooral preventie van burnouts. "Denk niet, ik ga mijn baas daar niet mee lastig vallen. Daarmee doe je jezelf en je baas tekort en de oplossing komt er niet mee dichterbij."
Vrooland is als psycholoog aangesloten bij het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) in Utrecht. Het instituut luidde vorige maand de noodklok over de aanpak van burnouts. In de ideale wereld van Vrooland zijn werkgevers veel pro-actiever: "Ze moeten het als iets positiefs gaan zien om te voorkomen dat werknemers stress ervaren. Vraag hoe het gaat, wat vind je van het werk en heb je het naar je zin? Waar word je blij van en waar krijg je stress van? Doen we het één meer en het ander minder." Aan de hand van vijf stellingen legt Vrooland uit hoe werkgever en werknemer elkaar kunnen helpen.

Mensen worden verrast door burnouts, ze zien het niet aankomen

"Heel vaak komen mensen net te laat. De psycholoog is ook een beetje net zoals de tandarts. Je gaat er alleen heen als het moet, er bestaat geen halfjaarscontrole. Je gaat er niet heen voor de lol. Mensen kijken het vaak wel even aan, dan komen ze pas als er beginnende klachten zijn. Je bent vaak bang dat je dingen moet bespreken die niet leuk zijn. Mensen met een te hoog stressniveau slapen vaak slecht, ze hebben een vol hoofd en hebben moeite met inslapen. Ook hebben ze veel stresshormoon waardoor ze vroeg wakker worden. Ze piekeren en zijn rusteloos, ze staan altijd aan. Gevolg van veel stresshormoon is dat je alert bent, je wordt er scherp van. Dat kan handig zijn maar je wordt er wel sneller moe van. En dan word je prikkelbaar, dat is een soort verdedigingsreactie om mensen van je lijf te houden."

Een burnout wordt veroorzaakt door teveel werk

"Wat het meest voorkomt, is dat het teveel wordt door van alles. Een samenkomst van verschillende dingen, het draait niet alleen maar om een teveel aan taken. Maar dat gecombineerd met een grote verandering kan de balans verstoren. Een reorganisatie of juist privé waardoor je naast je werk niet meer kan ontspannen. Denk aan mantelzorg, een familielid met problemen. Als er geen tijd meer is om bij te komen, kan je niet meer aan wat je vroeger wel aankon. Het kan ook gewoon pech zijn, er gaat iets mis met je huis waardoor je ineens veel kosten hebt. Dat kan veel stress veroorzaken, het zegt verder niet zoveel over je. Dan ga ik kijken, wat kun je veranderen? Als je daarmee stress kan verminderen en je hebt nog wel de factoren die je niet zo snel kan veranderen, kun je die tenminste wel beter aan."

Hoe kan het dat mensen weken achter elkaar op de bank liggen en geen energie meer hebben?

Bij de klassieke burnout zie je enorme uitputting. De vergelijking met een springveer wordt dan vaak gemaakt, deze staat symbool voor de spanning die je kan weerstaan. Je rekt hem uit en als je hem loslaat, spring hij terug. Mensen die te lang onder druk hebben gestaan, schieten niet meer terug. Een lijf dat heel lang in de stressstand heeft geleefd, herstelt niet goed meer. Ze zijn chronisch uitgeput en niet meer in staat nieuwe energie op te doen. Als je steeds maar slecht slaapt, niet goed uitrust en vervolgens meer energie spendeert dan je opdoet. Dan is op een gegeven moment de batterij leeg.

Zodra het woord burnout valt, praten mensen dat zich aan

"Als mensen iets meekrijgen, helemaal als je het een diagnose noemt, gaan ze googelen. Dan zien ze de heftige scenario's. Als dat zich in je hoofd gaat vastzetten, dan groeit het onbewust ook die kant op. De klachten worden niet perse erger maar jouw verwachting over het herstel verandert. Dan ga je meer last ervaren, je herkent dingen en je gaat je focussen op die klachten. Soms pik ik die mensen eruit, soms ook niet. Als iemand zelf al heeft bedacht, ik heb een burnout, zie het dan maar eens af te pakken. In zo'n geval probeer je het met geruststelling, 'Ik denk dat het meevalt, het is eerder overspannenheid'. Het goede nieuws is dan dat je er goed vanaf kan komen."

Burnout is een product van deze tijd

"Daar zijn verschillende theorieën over, er zijn veel wetenschappers die denken dat onze werksituatie maar ook maatschappelijke situatie zo veranderd is, dat er meer beroep gedaan wordt op je brein. Je moet meer doen in het leven. Er zijn meer taken, zowel de balans bewaken en ontspannen is moeilijker geworden. We hebben naast het werk heel veel prikkelrijke activiteiten. De tijdlijnen van sociale media, eigenlijk alles wat er op schermen afspeelt. Je ligt ontspannen op de bank maar je brein is voortdurend bezig. De jonge generatie van nu heeft een veel belastender privéleven. Ze zitten nooit stil, willen meer en hebben veel te veel prikkels. De werkende man van vroeger had dat allemaal niet, die had veel minder om handen buiten het werk."

Werkgevers onderschatten hoe ze kunnen helpen bij de preventie van burnout

"Wees proactief, wacht niet af tot er iemand is met veel stress. Vraag hoe het gaat, vraag of mensen blij worden van hun werk. Daar moeten mensen aan wennen in het begin, zeker als je in het verleden een baas hebt gehad die daar geen aandacht voor had of het zelfs bagatelliseerde. Als je blijft vragen, komen mensen ook vaker uit zichzelf naar je toe en gaat het alleen maar in je voordeel werken. In eerste gesprekken hoor je toch vaak dat iemand het niet durft om naar zijn leidinggevende te stappen. Ze ervaren schuld en schaamte, dat proberen wij nu weg te nemen. Anders is het alleen maar weer een nieuwe stressfactor. "