Domplein als 300 jaar oude homo-ontmoetingsplek: nieuwe kaart toont queergeschiedenis van Utrecht

© Tessa Beijer/RTV Utrecht
Utrecht - Op het Domplein in Utrecht is vandaag, op Paarse Vrijdag, de Queer City Map gelanceerd. De kaart is een initiatief van Queer U Stories en toont een route waarbij wandelaars de queergeschiedenis van Utrecht meekrijgen, die driehonderd jaar terug in de tijd gaat.
De locatie op het Domplein is niet geheel toevallig. Na een hevige storm in 1674 was het volledige middenschip van de Domkerk verdwenen. Het Domplein werd hierdoor een complete puinhoop, maar was daardoor ook een prima plek om niet gezien te worden. Mannen die seksueel contact wilden met andere mannen maakten er een homo-ontmoetingsplek van.
De tekst gaat verder onder de foto:
Robbert Kalff (voorzitter Utrecht Pride), Evert van der Veen (projectleider Queer U Stories) en Joost de Vries (voorzitter Queer Film Festival Utrecht).
Robbert Kalff (voorzitter Utrecht Pride), Evert van der Veen (projectleider Queer U Stories) en Joost de Vries (voorzitter Queer Film Festival Utrecht). © Queer U Stories (QUS) / De Utrechtse regenboogcanon
"Dat ging hier een beetje zijn gang", vertelt Marijke Huisman, universitair docent publieksgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. "Tot de koster van de Domkerk in 1730 zag dat twee mannen seks hadden in de Michaelskapel van de Domtoren." Deze koster verklaarde dit vervolgens bij de rechtbank, wat het begin was van een golf processen tegen homoseksuele mannen. "Het woord homo bestond toen nog niet. Mannen die seks hadden met elkaar werden sodomieten genoemd."

Veroordeeld vanwege 'sodomie'

Op het plein is een herdenkingstegel die deze situatie doet herleven. Op de tegel is te lezen: 18e eeuw – Sodomie – Barend Blomsaet en 17 andere mannen werden in Utrecht veroordeeld en gewurgd. Hun daden verzwegen.
De heksenjacht vond plaats tussen 1730 en 1732. Dat gebeurde in het hele land, maar is in Utrecht begonnen. "Dit sodomiemonument is eigenlijk de enige concrete referentie naar queergeschiedenis in de stad Utrecht", vertelt Huisman. "We hebben natuurlijk ook regenboogpaden en andere symbolen, maar geen verwijzingen naar de geschiedenis van queer-mensen."

Eerste feministische boekhandel

Ook boekhandel Savannah Bay staat op de Queer City Map. De winkel is de opvolger van de eerste vrouwenboekenwinkel in Nederland: de Heksenkelder. Met de jaren werd het winkelaanbod steeds uitgebreider "Wij zijn van origine een feministische boekhandel", vertelt Melle Schakel van Savannah Bay. "Verder hebben wij een aantal specialisaties, zoals queer, het klimaat, zelfontwikkeling en het kolonialisme."
Melle kwam als 16-jarige in de boekhandel en zag daar een plank met boeken die hij in Utrechtse grotere boekhandels niet kon vinden. "Ik was dus heel blij toen hier een regenboogplankje was." Als tiener kon hij in de boekhandel ook aan een tafeltje zitten en een kop thee drinken. Melle: "Je kon hier met andere mensen praten. Het is een ontmoetingsplek, maar anders dan een café."
De Heksenkelder, zoals Savannah Bay voorheen heette, werd in 1975 opgericht door een lesbisch stel. Het duo opende hiermee de eerste feministische boekwinkel. Huisman vult aan: "Het was toen ook al een community voor lesbische vrouwen." Als gevraagd wordt of mannen ook welkom waren in de boekenzaak, zegt de universitair docent: "Aanvankelijk was iedereen welkom, maar de boekenzaak zat in de kelder van een café. Dat werd in 1978 een vrouwencafé en daar waren mannen niet welkom."
Vanaf 1984 zit de boekwinkel in een pand aan de Telingstraat, waardoor iedereen een kijkje kan nemen. In de jaren daarvoor, de jaren 70, was er weinig plek voor lesbiennes in het COC, vertelt Huisman. "Tegelijkertijd was het de tijd van de tweede feministische golf. Ook in de vrouwenbeweging waren heel veel lesbische vrouwen actief, maar daar voelden ze zich niet altijd thuis tussen de heterovrouwen."

Verborgen queergeschiedenis

Met dit geschiedenisverhaal verdient Savannah Bay een plek in de Queer City Map, vindt Huisman. Daarnaast is de kaart volgens de universitair docent belangrijk omdat Utrecht een aantal symbolische plekken heeft, zoals het regenboogpad, maar heel weinig sporen van de queergeschiedenis. "Die liggen verborgen achter allerlei gevels. De kaart is daarmee een tool om die geschiedenis zichtbaar te maken."
Melle is het daar helemaal mee eens. "Op jonge leeftijd wist ik die plekken ook niet te vinden. Dan ging je naar de cafés en vond je van daaruit iets meer." Hoewel er in Savannah Bay flyers worden verspreid, past de kaart in het verlengde daarvan, vindt de boekverkoper. "Daarmee kun je door Utrecht lopen en al die plekken tegenkomen."