Grensoverschrijdend gedrag in het ziekenhuis herkenbaar voor Utrechtse geneeskundestudenten

Archieffoto.
Archieffoto. © RTV Utrecht
Utrecht - Het ziekenhuis is voor veel medewerkers geen veilige werkplek. Meer dan de helft van de artsen en geneeskundestudenten heeft tijdens de studie of op enig moment op het werk grensoverschrijdend gedrag meegemaakt, blijkt uit een enquête van vaktijdschrift Medisch Contact. "Het is schokkend dat het kennelijk nog steeds plaatsvindt."
De Utrechtse geneeskundestudent Joost* herkent de verhalen. "Ik denk dat je elke geneeskundestudent hiernaar kunt vragen en ze zullen het beeld herkennen", zegt de vijfdejaars student. "De werkcultuur verschilt niet alleen per ziekenhuis, maar ook per specialisme."
Zo liep hij coschappen in een ziekenhuis in de provincie Utrecht, waar hij problemen had met een medestudent. "Meerdere studenten ergerden zich aan zijn gedrag. Ik besloot melding te maken. Met de interne vertrouwenspersoon bij het ziekenhuis kreeg ik amper contact. Heel anders was dat bij de opleider van het UMC Utrecht. Zij stonden heel erg open voor een gesprek en daardoor kon ik het probleem bespreekbaar maken."

Pornosterren

Met name coassistenten en artsen onderaan de ladder krijgen het zwaar te verduren, concludeert Medisch Contact na de rondvraag. De voorbeelden van slachtoffers die het tijdschrift aanhaalt liegen er niet om. "Tijdens een coschap heeft de anios die mij begeleidde me wekenlang bij de naam van pornosterren van mijn etnische afkomst genoemd. Bij mijn eindbeoordeling vertelde hij me dat hij mij een slechte coassistent vond en dat ik geluk had dat hij bereid was me een voldoende te geven", zegt een van de respondenten bijvoorbeeld.
Of: "Ik ben twee jaar lang gestalkt door mijn opleider. Dit leidde uiteindelijk tot een verkrachting. Ik kreeg hierdoor last van PTSS, waarvoor een intensieve behandeling noodzakelijk was."
Er is een grote afhankelijkheidsrelatie, de mensen om je heen beoordelen je constant
Sammy Steenvoorden, de Geneeskundestudent

Geen verbetering

De Geneeskundestudent, een in Utrecht gevestigde belangenorganisatie voor medische studenten, is niet verbaasd over de resultaten van het onderzoek van Medisch Contact. "Het afgelopen jaar hebben wij hier ook onderzoek naar gedaan en daaruit kwam hetzelfde beeld naar voren", zegt Sammy Steenvoorden, die betrokken was bij het onderzoeksteam naar ongewenst gedrag.
Wat Steenvoorden wel schokkend vindt is dat het probleem dus nog steeds speelt. "Er treedt niet echt verbetering op." Studenten zijn vaak het slachtoffer, omdat er een afhankelijkheidsrelatie is, zeggen zowel Steenvoorden als Joost. "De mensen om je heen beoordelen je constant. Dat creëert een situatie waarin dit soort onveilige situaties kunnen voorkomen."

Pestgedrag

Steenvoorden loopt ook coschappen, in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Grensoverschrijdend gedrag heeft ze niet meegemaakt, maar de verhalen kent ze onder andere van medestudenten. "Bijvoorbeeld dat mensen te horen krijgen dat ze niets kunnen en nooit arts zullen worden. Of coassistenten die gewoon genegeerd worden. Dat is ook ongewenst gedrag, dat ik wel pesten zou willen noemen."
Toch is het niet zo dat er niets wordt ondernomen, ziet ze. "Binnen ziekenhuizen zijn er de standaard dingen, zoals duidelijke plekken waar je grensoverschrijdend gedrag kunt melden, ook via bijvoorbeeld apps. En in het ziekenhuis is het een gesprek dat steeds vaker wordt gevoerd. Mensen zijn zich er bewust van dat het gebeurt. Dat is een goede ontwikkeling."

Meldingsbereidheid

Wat het lastig maakt, is dat de meldingsbereidheid onder slachtoffers laag is. "We moeten een cultuur creëren waarin dit niet geaccepteerd wordt. Daarbij moet niet alleen het slachtoffer iets doen, de omgeving moet elkaar er ook op aanspreken als er ze zien dat er dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen."
Maar zo'n cultuur is niet altijd makkelijk om te buigen, merkt Joost. In het ziekenhuis is vaak het idee dat mensen "assertief" moeten zijn, ziet hij. "Terwijl je ook gewoon komt om van andere mensen te leren. Als wij niet assertief zijn, wordt er negatief op je neergekeken. Er wordt bijvoorbeeld niet gevraagd of je wil hechten, je moet daar zelf om vragen. En als je dat niet doet, krijg je dat terug op je beoordeling. Vooral introverte mensen hebben daar last van. Je moet dan eigenlijk iemand zijn die je niet bent."
Volgens Steenvoorden is er ook een rol weggelegd voor ziekenhuizen en universiteiten. "De opleidingen kunnen studenten zo goed mogelijk voorbereiden, bijvoorbeeld door in het curriculum aandacht te hebben voor dit probleem. Sommige universiteiten doen bijvoorbeeld zelfs rollenspellen om studenten te leren hoe te handelen in dergelijke situaties. Daar zijn we een groot voorstander van. En ziekenhuizen zijn er verantwoordelijk voor om voor een werksfeer te zorgen waarin geen ruimte is voor overschrijdend gedrag."

*Joost is niet de echte naam van de geïnterviewde, hij wil vanwege de gevoeligheid van het onderwerp graag anoniem blijven. Zijn volledige naam is bekend bij de redactie van RTV Utrecht.

Reactie UMC Utrecht

Ongewenst gedrag: niemand wil het. Toch gebeurt het. Soms lukt het niet om er iets van te zeggen, doen we er (onbewust) aan mee of ondergaan we het zelf.?In het UMC Utrecht vinden we dat dit beter moet en kan. En iedereen wordt erbij betrokken, studenten, zorgverleners, onderzoekers, alle medewerkers. We hebben de afgelopen jaren diverse campagnes gehad over het bespreekbaar maken van ongewenst gedrag. De meest recente loopt nog, dat is de ‘Dit zijn wij’-campagne. In dat kader is volgende week volop aandacht voor integriteit. Iedereen is uitgenodigd om met elkaar in gesprek te gaan over: hoe ziet een fijne werkplek er voor jou uit? En welk gedrag past hier wel of juist niet bij??Het zijn interessante vragen die je elkaar misschien niet zomaar stelt. Andere onderdelen van de campagne zijn bijvoorbeeld prikkelende posters door het hele UMC die het gesprek op gang helpen, trainingen en workshops voor afdelingen en nog sterker profileren van de commissie ongewenste omgangsvormen als gesprekspartner. Voor studenten zijn er e-learnings, dialoogsessies en in januari bijvoorbeeld een collegetour.

De meeste collega’s ervaren het UMC Utrecht als een prettige en veilige werkplek. Echter, uit onderzoek blijkt dat dit helaas niet voor iedereen geldt. Daar willen we wat aan doen. Met de campagnes bouwen we actief met elkaar aan een open, sociaal veilige, stimulerende en inclusieve werk- en leeromgeving. Een omgeving waarin iedereen zich prettig en veilig voelt. Een fijne werk- en leeromgeving maken we met elkaar. ‘Dit zijn wij’ doen we samen."