500 jaar geleden werd Paus Adrianus gekroond: 5 vragen over de enige Nederlandse paus uit Utrecht

© RTV Utrecht / Jordi de Jong
Utrecht - Een ingetogen en vooruitstrevende man zou het zijn geweest: Adriaan Floriszoon Boeyens, oftewel Adrianus de Zesde. Hij werd de hoogste geestelijk leider van de katholieke kerk en de eerste en tot nu toe enige Nederlandse paus. Vandaag is het precies 500 jaar geleden dat de toen 63-jarige Utrechter werd gekroond. Daarom vijf vragen over hem op een rijtje.
En wie kan die vragen beter beantwoorden dan Twan Geurts? Journalist, theoloog en schrijver uit Utrecht. Hij weet alles van Adrianus de Zesde. Hij werkt aan een film over de Utrechtse Paus, werkte mee een tentoonstelling over hem in Museum Catharijne Convent en schreef een boek over Adrianus: De Nederlandse paus.

Wie is Adrianus de Zesde?

"Nou, het is eigenlijk de grootste onbekende bekende Nederlander en Utrechter die er is. Veel mensen hebben van hem gehoord: ze weten dat hij even paus is geweest en er niet veel van heeft gemaakt. Wat ze niet weten is dat hij 500 jaar geleden carrière heeft gemaakt zonder dat hij zelf er achteraan heeft gezeten.
Hij was een beetje de baas van de wereld, want de kerk was in de tijd zeg maar het hoofd van de wereld. Je had te maken met de katholieke wereld en de paus was de baas. Zelden is er een Nederlander geweest die het verder heeft geschopt dan Adrianus."

Wat voor een leider was hij?

"Het was een hele vrome en devote man. Een goede diplomaat die veel voor elkaar kon krijgen. Een kamergeleerde die steeds weer werd gevraagd voor belangrijke opdrachten door overheden. Hij heeft het steeds zo goed gedaan dat hij telkens weer opdrachten kreeg. Het overkwam hem omdat hij goede gaven had.
Van timmermanszoon tot paus van Rome is gewoon een zeer onwaarschijnlijke carrière voor die tijd. Hij toonde lef en durf. Het is een dappere kerel die erop afging en die dingen voor elkaar wilde krijgen. Hij was niet autoritair, probeerde met overleg partijen bij elkaar te brengen. Hij heeft dat voor Utrecht ook een paar keer gedaan toen er conflicten waren. Een goede bemiddelaar en geen autoritaire leider."

Heeft hij verschil kunnen maken?

"De Italianen moesten niks van hem hebben. Omdat hij geen Italiaan was, stond hij al 2-0 achter voordat hij aankwam in Rome. Hij had acht maanden verloren aan zijn reis, vier maanden verloren aan de pest die heerste in Rome. Op dat moment heeft hij niets voor elkaar gekregen. Hij was iets meer dan een jaar in Rome, maar het lukte hem allemaal niet.
Het werd meer iets van de latere tijd dat er aandacht kwam voor zijn hervormingsvoorstellen, zoals een priester die geen meerdere functies mag hebben en dat er echte aandacht moet zijn voor mensen in de kerk. Pas dertig jaar na zijn dood werden dit soort dingen aan de orde gesteld en veel van zijn voorstellen zijn dus later ingevoerd.
Hij wordt daardoor toch wel gezien als de vernieuwer en hervormer van de katholieke kerk. Dat wordt nu steeds meer erkend, dat is echt iets van de laatste tijd. De huidige paus Franciscus heeft in 2013 tijdens de persconferentie na zijn installatie gezegd dat hij geaarzeld heeft over zijn naam. Hij dacht ook na over de naam Adrianus, naar hervormingspaus: Adrianus de Zesde."

Hoe hecht was zijn band met Utrecht?

"In 1514 was hij hier voor het laatst. Hij heeft toen een mis opgedragen in de Oud-Munsterkerk, die toen naast de Domkerk lag. Hij had veel goede relaties en kreeg daardoor goede functies aangeboden zoals hoge posten bij verschillende kerken. Hij heeft altijd nauwe banden onderhouden met Utrecht en een paar Utrechters waar hij zijn leven lang bevriend mee is gebleven.
Toen hij eenmaal tot paus was gekozen, waren ze bijzonder blij in Utrecht. Het was echt drie dagen feest in de stad. Een jongen van de Oudegracht, een zoon van een scheepstimmerman, ze vonden het bijzonder dat hij daar terecht kwam. Er werden 3000 broden gebakken voor de armen van Utrecht en er waren grote feesten op de bruggen van de stad. Er werden vuren gemaakt en wie het mooiste vuur had, kreeg twee vaten bier. Ze waren zo trots dat de hoogste Europese functie aan een Utrechter was gegeven."
Adrianus heeft altijd de wens gehad om naar Utrecht terug te keren. Hij liet daarom in 1517 een huis bouwen op het terrein van de immuniteit van Sint-Pieter, maar dat heeft hij nooit gezien. Het huis is nu bekend als Paushuize."

Wat is zijn nalatenschap?

"Als je kijkt naar grote bekende Nederlanders in de geschiedenis, is hij vrij vroeg weggegaan uit Nederland. Zijn reputatie in Nederland en Utrecht wordt ook overschaduwd door de protestantse overheersing die er toen was. De stad doet er ook weinig aan, en je ziet weinig van hem in de stad.
Er is bijvoorbeeld niet eens een Adrianusstraat in Utrecht. Ik heb dat uitgezocht en er is één Adriaanstraat in de stad, naar de zoon van een notaris. Hij had een stukje grond verkocht of gekocht van de gemeente, ik weet het niet meer precies, en als dank mocht hij een straat naar zijn zoon noemen. Dat zo'n groot iemand als Adrianus niet eens zijn eigen straat heeft, is toch wel een beetje karig eerlijk gezegd. Het is toch wel een grote zoon van Utrecht."

Na anderhalf jaar paus te zijn geweest, overlijdt Adrianus de Zesde op 14 september 1523. In eerste instantie wordt hij begraven in de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad, maar tien jaar later wordt hij overgebracht naar de Santa Maria dell'Anima die ooit als de nationale kerk van de Nederlanders werd gezien.